Maastrichts gevelstenenboek

 



Maastricht kent een rijke traditie van gevelstenen die ook vandaag de dag nog springlevend is. De stad herbergt een schat aan oude stenen en er worden nog voortdurend nieuwe geplaatst. Aan de hand van ruim 400 kleurenfoto’s neemt Jef Bartelet de lezer mee op een speurtocht naar de boeiende en mysterieuze wereld achter de gevelsteen.

Het meest in het oog springend zijn de huisnaamstenen, waarop in woord en/of beeld is af te lezen onder welke naam het huis of gebouw bekend stond. De toenmalige voorbijganger – die veelal niet kon lezen – herkende het pand aan de afbeelding en de kleur daarvan. Met de invoering van de huisnummering door de Fransen (rond 1800) was het lot van de huisnaamsteen bezegeld.

De auteur onderscheidt behalve huisnaamstenen ook wapenstenen, vestingnaamstenen, chronogrammen en jaartalstenen. Hij belicht deze historische gevelstenen aan de hand van concrete Maastrichtse voorbeelden. Het boek bevat tal van wetenswaardigheden over materialen, locaties, gebruiken en symbolen en biedt ter afsluiting een aantal overzichtslijsten. Daarop kan de lezer historische stenen snel terugvinden op soort en op adres, terwijl in de adressenlijst ook moderne gevelstenen zijn opgenomen.
 


Om een idee te krijgen van de uitvoering:

 boek1.jpg (215533 bytes)

(klik voor een vergroting) 

boek2.jpg (199483 bytes)


Recensie

Jef Bartelet: Gevelstenen in Maastricht

Mooie uitgave bestaande uit een (in kleine letter gedrukt) compleet overzicht van de gevelstenen in Maastricht, die grotendeels uit de 18e eeuw stammen. De auteur, een voormalig leraar uit het basisonderwijs en amateurhistoricus, heeft tevens de meer dan 400 scherpe kleurenfoto's hiervan vervaardigd. Hij heeft de gevelstenen gerangschikt naar huisnaamstenen, (familie)wapenstenen, vestingnaamstenen, chronogrammen en jaarstenen.

Per categorie beschrijft hij duidelijk de functie van de gevelstenen en hun historische context in het algemeen en die van vele voorbeelden in het bijzonder. Gevelstenen met (bijna) hetzelfde onderwerp worden steeds als groep afgebeeld. Het boek kan ook als naslagwerk benut worden vanwege de uitgebreide literatuurverantwoording en - rubrieksgewijs - een register op naam, gevolgd door het betreffende adres en de dito pagina en een register op straatnamen, dat naar alle gevelstenen in de betreffende straat verwijst. Kijkboek, studieboek - zware - toeristische gids, kortom: voor iedereen die in de historie van Maastricht geďnteresseerd is.

Recensent: J.A.W.M. Swinkels, NBD/Biblion


Recensie

Jef Bartelet: Gevelstenen in Maastricht

Mijn vader werkte als uitvoerder bij een aannemer die zich voornamelijk bezighield met restauratiewerk. Zo ben ik als klein jongetje wel mee geweest naar de bouwputten in de Stokstraat, waar Romeinse badhuizen tevoorschijn waren gekomen, en mocht ik heel af en toe kijken in een gebouw waar ze mee bezig waren, zoals het oude Bonnefantenmuseum.

Mijn vader was door zijn werk zeer geďnteresseerd geraakt in de details van oude Maastrichtse huizen, en als ik met hem door de stad liep (wat niet zo heel vaak voorkwam) liep ik de helft van de tijd naar boven te kijken, naar de bijzondere gevelstenen die mijn vader mee aanwees - "Kiek 'ns nao bove!". Als je nooit naar boven kijkt zie je ze vaak niet eens, maar ik heb toen geleerd om in elke stad ook regelmatig de blik naar boven te richten, omdat daar soms bijzondere verrassingen te vinden zijn.

Er verscheen bij Walburg Pers een boek over gevelstenen in Maastricht dat mij op dit gebied volledig bevredigd achterliet, want de auteur, Jef Bartelet, heeft niet alleen goed naar boven gekeken, hij geeft ook relevante achtergrondinformatie, laat soms zien hoe een steen vroeger in de gevel zat en hoe de situatie nu is. En hij laat ook zien dat er tegenwoordig toch ook regelmatig met liefde en respect met die stenen wordt omgesprongen. Je kunt met dit boek in de hand wel een paar dagen uittrekken om een ontdekkingstocht door Maastricht te organiseren, want naast de bekende stenen, zoals dat van Café De Vogel Struys op het Vrijthof, zijn er, juist in Maastricht, veel schitterende gevelstenen te vinden.

Verder legt hij uit wat vroeger het nut van die gevelstenen was, als onmisbare herkenningspunten in een stad waar vroeger nog geen huisnummers bestonden. Dat zijn vaak de aansprekendste stenen, die meestal ook al een paar honderd jaar oud zijn. Hij laat overigens ook de jongste Maastrichtse gevelsteen zien die heel hoog in de Rechtstraat 87 geplaatst is: "In Den Steyven Neck"...

Kortom: een heerlijk boek, dat ongetwijfeld de oproep op de titelpagina ("Kiek 'ns nao bove") vele malen zal doen klinken in de straten van Maastricht.

Recensent: Holly Moors, in zijn magazine